De Pauliciërs waren gelovigen die buiten het religieuze systeem leefden. Zij werden door hun tegenstanders “Pauliciërs” genoemd, wat te danken was aan hun nadruk op de brieven van Paulus. Zij waren een van de grootste bewaarde getuigenissen van trouw in de kerkgeschiedenis, ook al waren het hun vijanden die hun verslag bewaarden. Hun getuigenis droeg over een tijdspanne van zes eeuwen.

Ik ben meer dan 25 jaren geleden begonnen met zoeken naar het verslag over hun getuigenis. Ik ben in die tijd alleen in staat geweest stukjes en beetjes te vinden, maar het is een verbazingwekkende lappendeken. Hun vijanden vertelden veel leugens over hen en beschuldigden hen van veel zaken. Toen het stof van alle historische retoriek was neergedaald, kon ik een samengesteld plaatje zien van heiligen die Paulus volgden als hun apostel, levend als de kerk (en niet “naar de kerk gaand”), religieuze traditie en inzettingen verwerpend, en gelovend in de uiteindelijke redding van allen.

Wat volgt is een verzameling van citaten die deze heiligen in een historisch licht zet.

Doorheen de tijden heeft God Zijn volk gehad, dat Zijn waarheid koesterde en voor Hem getuigde. Bekend onder verschillende namen op verschillende tijden en in verschillende plaatsen, als enkeling verstrooid in het buitenland, in kleine gezelschappen, of in grotere groepen, zij hielden vast aan het geloof.

Een van de meest opgemerkte voorbeelden van hen die worstelden tegen de voortgaande heidense duisternis die zich geleidelijk over de Kerk uitspreidde, is te vinden in de mensen die bekend staan als “Pauliciërs.”

Bij welke naam waaronder wij genoemd worden of bekend zijn dan ook, wij zijn, bij het getuigen voor de leer van God in de Paulinische brieven de ware opvolgers van de oude Pauliciërs, de vlag hoog houdend, hetzelfde Woord vasthoudend, en vasthoudend aan dezelfde waarheid.

-E.W. Bullinger
The Paulicians, A Lesson From The Past Things to Come, oktober 1901.

Welke meningen men er op na houdt over de Pauliciërs, men geeft over het algemeen toe dat zij een bijzonder respect hadden voor het gezag van de Bijbel, voor de apostel Paulus en zijn geschriften, dat zij een devoot en vurig volk waren en een krachtig getuigenis hadden tegen de onsmakelijke praktijken van de Katholieke Kerk. Hun vijanden getuigden tegen hen, maar hun levens getuigden van Christus.

Bij het inschatten van het karakter van de Pauliciërs waren historici geneigd al te gemakkelijk en zonder kritiek te aanvaarden wat door hun vijanden tegen hen is gezegd en geschreven. De geschiedenis van de Roomse Kerk in haar handelen met hen die weigerden te buigen voor haar heerschappij, is een laag verhaal van roof en vervolging. Niet alleen probeerde ze hen te vernietigen die ze tegenstond, maar ook de herinnering aan hun namen in oneer te brengen door de meest grove beschuldigingen, en uit te poetsen wat zij zelf schreven of iets dat gunstig over hen werd geschreven. Het is daarom nauwelijks verrassend dat veel meer literatuur is overgebleven die hen verdoemt dan hen aanbeveelt.

De grote worsteling in latere eeuwen om de Schrift te produceren in de talen van het gewone volk, illustreert zeer bekwaam de methoden die Rome gebruikte om haar gezag over de zielen van mensen staande te houden. Kopieën van de Schrift werden opgespoord en toevertrouwd aan de vlammen, samen met hen die verantwoordelijk waren voor hun publicatie en verspreiding, als zij weigerden terug te komen van de “zonde” van het proberen het Woord van God te verspreiden. Deze zelfde methoden werden ruimhartig benut in de dagen van de Pauliciërs.

De Pauliciërs aanvaardden geen centraal gezag, zij keken naar God als hun Hoofd, en zij werden geestelijk opgebouwd en van kracht voorzien door leraren die van plaats naar plaats gingen op een wijze die leek op die van Paulus. Zij stelden geen enkele code van leer op waaraan zij gezamenlijk hadden te voldoen als basis van eenheid. Hun geestelijke eenheid lag in het leven dat zij hadden in Christus, een leven dat zich manifesteerde in hun dagelijkse wandel en getuigenis. Ze bezaten een beleden respect voor het Woord van God, dat zij als hun gids aanvaardden.

-John W. Kennedy
Torch of the Testimony
1983, pp. 109-110

Er waren gelovigen die krachtig opstonden tegen de afgoderij, de leer van de sacramenten, en andere voorkomende fouten in de Katholieke Kerk. Ze verschijnen in het midden van de zevende eeuw ten tonele als de “Pauliciërs” in de regio van Mesopotamië. Waarom ze “Pauliciërs” werden genoemd is niet precies bekend, maar het kan eenvoudig zijn vanwege hun respect voor de apostel Paulus en zijn geschriften. De Katholieke Kerk dichtte hen allerlei foutieve leerstellingen toe, als we hen kunnen geloven wiens levens de waarheden ontkenden die zij beleden. Het meeste wat ons heeft bereikt is tot ons gekomen door hun critici.

-Kenneth Latourette
A History of Christianity
1975, p. 318

[Voor de Pauliciërs] betekent dopen alleen de doop van de Geest; de eenwording met het lichaam en bloed van Christus is alleen een eenwording met Zijn Woord en leer.

-Philip Schaff
A History of the Christian Church
1910, Deel 4, p. 577

De Pauliciërs ontkenden op gelijke wijze de naam van “kerk” aan de gebouwen van hout en steen.

-Encyclopedia Brittannica
Paulicians
1959

De Pauliciërs hadden geen orde van geestelijken, noch hadden zij concilies of enige andere instituten. Hun leraren waren alle gelijk in rang en waren niet onderscheiden door rechten of voorrechten of ordetekenen.

-John L. Von Mosheim
Institutes of Ecclesiastical History, Ancient en Modern
1869, Deel 2, p. 103

Pauliciërs, waarschijnlijk zo genoemd vanwege hun hoge achting voor de apostel Paulus, weerstonden het formalisme van de Griekse Kerk en het prelatische (geestelijke) system; zij verwierpen beelden, kruisen, relikwieën, vasten, het monasticisme [monniken en nonnen], priesterschap, uiterlijke bediening van de twee sacramenten en de verering van heiligen; zij werden zwaar vervolgd; velen werden verstrooid doorheen heel het zuiden van Europa, en ontvingen verscheidene nieuwe namen.

-W.M. Blackburn
History of the Christian Church
1879, p.331

[De Pauliciërs] verwierpen alle uiterlijke middelen van genade, zoals dopen en “de maaltijd des Heren,” en in het bijzonder de latere ontwikkelingen van het sacramentarianisme.

-John Moncrief
A Short History of the Christian Church
1908, p. 183

E.B. Elliott, auteur van het 19e eeuwse commentaar op de Openbaring [Horae Apocalypticae, (London: 1863)], geeft een synopsis van de geschiedenis van de Pauliciërs. Elliott leidt de oorsprong van de Pauliciërs terug naar ene Constantijn [niet te verwarren met de Romeinse Keizer, Constantijn de Grote], in 654 n. Chr., niet naar Paulus van Samosata, de ketterse Manichaanse bisschop, zoals hun vijanden dachten. De Pauliciërs leidden hun naam eerder af van de grote leraar van verkiezing door genade, de apostel Paulus.

-Randy Winburn
History of the Paulician Iconoclast,^*1) p.18

Men stemt er algemeen mee in dat het woord Pauliciër is gevormd uit de naam van de grote apostel van de heidenen. Zij preekten tegen beelden, relikwieën en het verrotte hout van het kruis. Ze waren niet geschikt om te leven. De Katholieken bereikten hun doel! Onder het regentschap van Theodora (482 n.Chr.) werd een edict uitgevaardigd dat beval dat de Pauliciërs te vuur en te zwaard moesten worden uitgeroeid. Haar inquisatoren doorzochten de steden en bergen van Klein-Azië en voerden hun opdracht op de meest wreedaardige manier uit. Het wordt door zowel burgerlijke als kerkelijke historici bevestigd dat, in een korte regeringsperiode, honderd duizend Pauliciërs ter dood werden gebracht.

-Andrew Miller
Short Papers on Church History
1874, pp. 253-256

Ze werden Pauliciërs genoemd vanwege de nadruk die zij legden op de Paulinische brieven, in plaats van op de “Hebreeuws-Christelijke” brieven. Na 325 n. Chr. zagen zij de Rooms Katholieke kerk en de Grieks Orthodoxe kerk als Satanisch, en weigerden ze welke beelden dan ook te tolereren. Maar het meest belangrijke ding over hen was hun volledige verwerping van de opgeleide geleerden. De Pauliciërs verwierpen het Katholieke priesterschap, de Katholieke sacramenten, de verering van relikwieën en kruisen, en zij vonden dat de “ene doop” van Efeze vier het door de Heilige Geest in Christus brengen van de gelovige was; zij waren de Stamieten en de Bullingerieten van hun dag. Onder zware verdrukking verhuisden zij naar Bulgarije en de bergen van de Balkan en van daar naar noord Italië en Joegoslavië, Christenen voortbrengend die Waldensen en Albigensen genoemd werden.De Pauliciërs in Italië werden Paterini of Kathari genoemd; in Frankrijk werden zijn Bulgaren, Publikeinen en Albigensen genoemd.

-Peter S. Ruckman
The History of the New Testament Church
1984, Deel I, pp. 61,234-235

Constantijn’s edict tegen de Pauliciërs:

Begrijp nu, door deze huidige inzetting, jullie Novatiërs, Valentiniërs, Marcionieten, Pauliciërs en Montanisten, en heel de rest van jullie die afwijken en ketterijen steunen door middel van jullie privé bijeenkomsten … dat jullie overtredingen zo hatelijk zijn en geheel en al gruwelijk, dat een enkele dag onvoldoende zou zijn om jullie dodelijke fouten te tolereren, zodat wij bij deze een waarschuwing geven dat niemand van jullie hierna mag samenkomen. Wij hebben daarom bevolen dat jullie plaatsen van samenkomst van jullie afgenomen worden, en dat het nadrukkelijk verboden is jullie bijgelovige en zinloze bijeenkomsten te houden, niet alleen in het openbaar, maar ook in privé huizen of in andere plaatsen.

-Eusebius’ Constantine
Boek 3, hoofdstukken 64,65

De leerstellingen, het karakter en de geschiedenis van de Pauliciërs zijn onderwerp geweest van grote strijd; maar hen werd niet toegestaan voor zichzelf te spreken tot het nageslacht. Hun geschriften werden zorgvuldig vernietigd door de Katholieken, en ze zijn bij ons alleen bekend door de verslagen van bittere vijanden die hen brandmerkten als ketters.

[De Pauliciërs waren] voornamelijk geïnteresseerd in de Paulinische brieven en vastbesloten tot een herstel van het Christendom naar haar eenvoudige, Paulinische vorm.

-A.H. Newman
A Manual of Church History
1899, pp. 379,384

Niet minder dan honderd duizend van hen (Pauliciërs) werden ter dood gebracht in het Griekse Armenië. Van de leer van deze sekte hebben we geen kennis, behalve door hun vijanden.

-George Fisher
History of the Christian Church
1887, p. 162

Paulus had zijn kracht gebruikt voor het planten en waken over de kerken in Klein-Azië. Zijn zwoegen was noch vruchteloos noch vergeten. Paulus-achtige mannen, die als zodanig geroemd werden door hun tijdgenoten, en Paulikoi genoemd werden, werden aangespoord te midden van de groeiende behoefte om de apostel van de heidenen te imiteren in zijn vuur en zelfopoffering voor bedreigde waarheid en in gevaar zijnde zielen.
Zij schreven en vermenigvuldigden kopieën van de Schrift, in het bijzonder van de Paulinische brieven. Zij spraken tot slenteraars in de markt, tot reizigers die op weg waren, tot alle mensen waar dan ook en wanneer zij de gelegenheid kregen. De mensen luisterden, werden bekeerd en veegden de binnendringende duisternis terug. De beweging ging over steden en provincies heen en alarmeerde de ecclesias en de staatsmannen van het verre Constantinopel.

Ze kreeg al snel een naam. De volgers van deze Paulikoi werden Paulikianoi genoemd en de Pauliciërs namen hun plaats in in de geschiedenis, beschreven door hun ecclestiale vijanden en lasteraars. Legers werden tegen hen gezonden, en waar de argumenten van het verheidend Christendom krachteloos waren om te overtuigen, probeerde men het zwaard om schrik te brengen.

Maar de vleselijke arm kon de waarheid niet stoppen. De geplaagde gelovigen werden opgefrist door tekenen dat God met hen was. Een generaal, bijvoorbeeld, die niets wist van de mensen of hun geloof tot hij de opdracht voor hun onderdrukking kreeg van de keizers, vond, toen hij terugkeerde naar Constantinopel, dat hij geen rust had tot hij zijn benoeming had terug gegeven, alles verzakend, en zich bij de mensen had aangesloten naar wie hij was gezonden om te vervolgen.

Ze werden uit Klein-Azië verbannen, en hun vaderland voor altijd verlatend, gingen zij naar Europa. Ze reisden door de valleien en langs de rivieren van hun nieuwe wereld, en vestigden zich hier en daar in rust, het Woord van God, als hun meest kostbare schat, met zich mee nemend, net als de eenvoud van aanbidding waarvoor hun vaders waren gestorven. De geschiedkundige ontmoet hen opnieuw in gemeenschappen en volken die afgescheiden leefden, en die Rome één voor één uitroeide. Maar de waarheid die zij bewaarden leefde voort, en brak uiteindelijk door in de glans van de Reformatie.

-John Urqhart
The Inspiration and Accuracy of the Holy Scriptures.
1895, Boek II, Hoofdstuk 1. pp. 101-103

Zij [de Pauliciërs] gruwden van het gebruik van beelden of relikwieën, pompeuze ceremoniën en kerkelijke overheersing; en ze deden zelfs de rituelen weg van de waterdoop en de maaltijd van de Heer. Hun predikers werden door geen enkele titel van hun broeders onderscheiden; en geen superioriteit werd toegestaan.

Hun totale gebrek aan respect voor beelden en relikwieën, hun minachting voor al die voorwerpen waarmee de vaklieden in hun levensonderhoud voorzagen, stak tegen hen de meest onverzoenlijke haat aan, en de orthodoxe keizers van het Oosten besloten tot hun totale uitroeiing.

Ze doorstonden een bloedige vervolging, met een geduld en niet-agressieve zachtmoedigheid die zelfs een paar van hun beulen bekeerde. Maar alle menselijke verdraagzaamheid kan op den duur overwonnen worden; en toen die bloeddorstige zeloot, de keizerin Theodora, aangesteld werd als regentes van het Oosten, tijdens de minderjarigheid van haar zoon, dreef ze hen over de grens van wat verdragen kon worden. In die delen van Klein-Azië waar ze met velen aanwezig waren, en in Armenië, nam ze hun goederen in beslag en bracht ze hen door het zwaard, de galg en de vlammen ter dood, meer dan honderd duizend in getal, hen langzaam uitroeiend door een verscheidenheid aan de meest pijnlijke kwellingen.

Tegen het einde van de eeuw was de kracht van de Pauliciërs in feite gebroken en werden zij gedwongen veiligheid te zoeken in de uitgestrektheid van de Armeense bergen. Maar ze hadden al een permanente verblijfplaats gevonden in Europa onder de naam van Albanensen, Albigensen, Kathari, en, mogelijk, Waldenzen. Dit bastaardras, zo is goed bekend, verspreidde zich door Italië, Frankrijk en Duitsland, en verdroeg voor een lange periode onder de Kerk alle wreedheid die sluwheid kon bedenken en macht kon opleggen.

[De Pauliciërs] ontkenden alle tirannie over het geweten van de mens. [De Pauliciërs] verwierpen de Joodse [boeken], zoals zij het Oude Testament noemden, maar het Nieuwe Testament, dat in de orthodoxe kerk vrijwel voor de leken was verdwenen, ontvingen zij als het onschatbare en enige deel van de heilige Schrift en genoot de nauwkeurige lezing onder alle mensen. Het is echter mogelijk dat zij de twee brieven van St. Petrus niet erkenden, net als de Openbaring van St. Johannes. Maar het is zeker dat de geschriften van St. Paulus hun favoriete boeken waren, van wie zij, mogelijk, hun naam van Pauliciërs namen.

-Hosea Ballou
The Ancient History of Universalism
1829, pp. 306-313

In Frankrijk werden zij [de Pauliciërs] Wevers genoemd, Armen van Lyons, Waldenzen en Albigenzen; in Vlaanderen Pifels, en in Duitsland Kathari. Ze waren in Bonn en in het diocees van Keulen; ze waren met velen in de buurt van de Alpen en Pyreneeën; ze waren in grote mate verspreid doorheen de Provence en in Toulouse; ze bestonden in Spanje en zijn verspreidden zich door Lomardije naar Padua en Florence; en sommigen gingen zelfs Napels binnen.

-Sharon Turner
The History of England
1815, Deel II, pp. 381-382.

Een groep die worstelde tegen de opkomende heidense duisternis en bijeen kwam werd door hun tijdgenoten de Pauliciërs genoemd. Ze waren zeer vurig en ze kopieerden Paulus geschriften en verspreidden die.

-Oscar Baker(1898-1987)
Truth for Today
1957, Jaargang 9, nummer 6

De Pauliciërs bedekten vele landen van Europa en Klein-Azië. Ze verdroegen zware vervolgingen met opmerkelijke groei. We kunnen veel andere groepen gelovigen rechtstreeks herleiden naar hun trouw. Maar wat is er van hen geworden? Waar zijn ze naar toe gegaan? Wat is er met hen gebeurd?

Na zo’n 600 jaren, volgens E.W. Bullinger, verloren zij hun uitzicht wat betreft doel en taak op Aarde. Hij vertelt ons:

De Pauliciërs waren onoverwinnelijk, totdat, geprikkeld door jaren van onrecht, zij zelf het zwaard ter hand namen. Vanaf die dag ging hun kracht achteruit tot zij uiteindelijk overweldigd werden.^*2)